Manuali i Riskut: Gabimet që çdo drejtues shkolle duhet të shmangë

Nga Silvana ÇAUSHI

Çdo vit shkollor, drejtuesit e institucioneve arsimore përgatisin një sërë dokumentesh që lidhen me planifikimin, organizimin dhe garantimin e cilësisë. Ndër më të rëndësishmit është Manuali i Riskut i Institucioneve Arsimore Parauniversitare, i hartuar nga Agjencia e Sigurimit të Cilësisë së Arsimit Parauniversitar (ASCAP).

Megjithatë, përvoja ka treguar se menaxhimi i riskut shpesh perceptohet vetëm si një detyrim administrativ ose si një dokument që plotësohet për të përmbushur kërkesat e një inspektimi. Kjo qasje ia zbeh vlerën dhe e largon nga qëllimi për të cilin është hartuar.

Në thelb, menaxhimi i riskut nuk synon të evidentojë problemet e shkollës. Ai synon të krijojë një kulturë drejtimi, ku sfidat identifikohen në kohë, analizohen me objektivitet dhe trajtohen përpara se të ndikojnë në cilësinë e procesit arsimor.

Procesi fillon shumë përpara plotësimit të tabelave

Një nga gabimet më të shpeshta është nisja e punës me plotësimin e tabelave të manualit. Në fakt, tabelat janë produkti përfundimtar i një procesi shumë më të gjerë analizash.

Hapi i parë është organizimi i procesit. Drejtuesi i institucionit ngre grupin e punës, përcakton përgjegjësitë e secilit anëtar dhe harton kalendarin e veprimeve. Menaxhimi i riskut nuk është përgjegjësi vetëm e drejtorit; ai është një proces institucional që kërkon bashkëpunimin e të gjithë aktorëve të shkollës.

Evidencat janë pika e nisjes së çdo vlerësimi

Asnjë risk nuk mund të identifikohet mbi bazën e perceptimeve personale. Çdo përfundim duhet të mbështetet në evidenca të dokumentuara.

Për këtë arsye, përpara fillimit të analizës është e domosdoshme të shqyrtohen raportet e vetëvlerësimit, rezultatet e nxënësve, Karta e Performancës, monitorimet e procesit mësimor, statistikat e mungesave, rastet disiplinore, raportet e psikologut dhe punonjësit social, procesverbalet e organizmave të shkollës, si edhe rezultatet e pyetësorëve të zhvilluar me nxënësit, prindërit dhe mësuesit.

Sa më e plotë të jetë baza e të dhënave, aq më objektiv dhe më i besueshëm do të jetë vlerësimi i riskut.

Analiza e 9 treguesve të Manualit të Riskut

Pjesa më e rëndësishme e procesit është analiza e nëntë treguesve të përcaktuar në Manualin e Riskut të Institucioneve Arsimore Parauniversitare.

Secili tregues përbëhet nga një numër përshkruesish praktikë që ndihmojnë drejtuesit të vlerësojnë situatën reale të institucionit. Pikërisht në këtë fazë kërkohet analiza më profesionale.

Për çdo përshkrues duhet të identifikohen katër elementë thelbësorë:

• risku konkret që mund të pengojë përmbushjen e standardit;

• faktorët e riskut, që e shkaktojnë ose e favorizojnë shfaqjen e tij;

• probabiliteti që ky risk të ndodhë;

• pasoja që ai mund të sjellë në funksionimin e institucionit.

Vetëm pasi analizohen këta elementë, bëhet vlerësimi i nivelit të riskut sipas formulës së përcaktuar në manual:

Risku = Probabiliteti × Pasoja

Ky vlerësim nuk ka vetëm karakter teorik. Ai u mundëson drejtuesve të vendosin prioritete, të identifikojnë fushat që kërkojnë ndërhyrje të menjëhershme dhe të planifikojnë përdorimin sa më efikas të burimeve njerëzore dhe financiare.

Mos u ndalni te problemi, analizoni shkakun

Një nga gabimet që haset më shpesh është përshkrimi i pasojës dhe jo i shkakut.

Për shembull, "rezultate të ulëta të nxënësve" nuk përbëjnë riskun në vetvete. Risku mund të lidhet me monitorimin e pamjaftueshëm të procesit mësimor, përdorimin joefektiv të metodave të mësimdhënies, mungesën e analizës së rezultateve ose me bashkëpunimin e dobët ndërmjet strukturave të shkollës.

Sa më saktë të identifikohet shkaku, aq më efektive do të jenë masat që do të ndërmerren.

Plani i trajtimit të riskut duhet të jetë i zbatueshëm

Pasi përfundon vlerësimi, hartohet plani i trajtimit të riskut.

Një plan cilësor nuk përmban masa të përgjithshme, por veprime konkrete, të matshme dhe të realizueshme. Për secilën masë duhet të përcaktohen qartë përgjegjësi, afate, burime, partnerë, mënyra e monitorimit dhe evidencat që do të provojnë zbatimin e saj.

Vetëm në këtë mënyrë plani shndërrohet në një instrument pune dhe jo në një dokument formal.

Monitorimi është prova e suksesit

Vlera e planit të riskut nuk matet në momentin kur ai hartohet, por gjatë zbatimit të tij.

Monitorimi periodik u jep drejtuesve mundësinë të vlerësojnë nëse masat po japin rezultat, nëse niveli i riskut po ulet dhe nëse nevojiten ndërhyrje të reja.

Një plan që nuk monitorohet humbet funksionin e tij dhe mbetet vetëm një dokument në arkiv.

Risku nuk eliminohet, ai menaxhohet

Asnjë institucion arsimor nuk mund të funksionojë pa risqe. Qëllimi i Manualit të Riskut të Institucioneve Arsimore Parauniversitare nuk është eliminimi i tyre, por identifikimi në kohë, vlerësimi objektiv dhe menaxhimi sistematik i tyre.

Një shkollë cilësore nuk është ajo që nuk përballet me sfida, por ajo që i parashikon, ndërhyn në kohën e duhur dhe ndërton zgjidhje të bazuara në evidenca.

Ky është edhe mesazhi kryesor i Manualit të Riskut: ta shndërrojë menaxhimin e riskut nga një detyrim administrativ në një instrument të përditshëm drejtimi, që mbështet vendimmarrjen, përmirësimin e vazhdueshëm dhe garantimin e cilësisë në institucionet arsimore.