Portret për Myzejene Mulla (Dalani)

(1939 - 2019)  

Pjesa e parë

 Nga Pajtim Çaushi

---

Gruaja me kurajo të heshtur

Nuk di pse për këtë grua të rrallë konispolite kisha krijuar që herët respekt të veçantë. Arsyet mund të ishin të ndryshme e duke filluar nga kohë më të largëta. Kryesorja ishte se të gjitha qenë vlerësuese e respektuese në masën më ekstreme.

Kush ishte kjo grua e dukshme dhe e padukshme, e zëshme dhe e pazëshme për të cilën gjithë konispolitët e veças ata të krahut të nënës time, Fetanetes nuk linin rast pa e përmendur me admirim për virtyte dhe mirësi?...

Biografi reale, jo e stisur

1. Kush ishte Mustafa Dalani?...

Një burrë i urtë dhe i mençur, i qetë dhe i drejtë, i besës dhe i kuvendit. Lindi dhe edukoi fëmijë me virtyte dhe të kulturuar, të urtë dhe njerëzorë, të ndershëm dhe atdhetarë.

Për zonën e Konispolit Mustafa Dalani pati merita e vlera të shumta të njeriut të përkushtuar iluminist. Ai ishte i vetëdijshëm se një popull i arsimiuar nuk mund të mbahet dot në errësirë.

Fakt për këtë është ndihmesa e madhe që dha për hapjeen e shkollës së parë shqipe në Konispol, së bashku me Rushit Dinen si mësonjtor. Të hapje shkollë shqipe në Konispol në ata vite ishte një akt i lartë atdhetarie dhe të merrje mbi vete shumë rreziqe të mund të vinin si nga fqinji që nuk e donte këtë apo dhe injoranca e padijes që patëm si trashëgim nga pushtimi i gjatë osman..

Gjatë luftës për çlirim Mustafa Dalani bashku me të tjerë konispolitë të pasur financuan krijimin dhe mbajtjen në këmbë të çetës partizane Çamëria. Me paret e tyre u blenë armë, ushqime e veshmbathje. Me pasurinë e tyre u mbajtën partizanet me buke dhe shërbime. Dokumenti i lëshuar prej tyre për këtë ndihmë mundësie për ekzistence ishte i llojit tragjikomik. Nga defterët e kohës grisnin një copë letër dhe shkruanin me laps:

- Paret do t'i merrni kur te çlirohet Shqiperia!...

2. Shpërblimi i sakrificës së një atdhetari

Dhe ja si ua shpërblyen këtë sakrificë kur erdhën në pushtet.

Mustafa Dalanit, i sekuestruan 2500 krere dele, kafshët e ngarkesës, 200 hektarë kullotë, 150 hektarë toke bujqësore, rreth 400 rrënjë ullinj si dhe arat ku eshte sot gjimnazi ynë i Konispolit.

Vetë atdhetarin iluminist, Mustafa Dalani e arrestuan dhe e futën në e burgun kala të Gjirokastrës duke e dënuar me disa vite burg. Dënim përse?... Absurde dhe antikombëtare.

U dënua nga pushteti "popullor" në Shqipëri për hapjen e shkollës shqipe!....

U dënua nga ata që i mbajti me ushqime, armë e vshmbathje për të luftuar pushtuesin!... Zbatues i vendimit të pseudogjyqit u bë toga policore e Gjolek Aliut.

3. Rrënjë të thella fisnikërie

Myzejene Mulla Dalani u lind në një familje nga më të pasurat dhe nga më fisniket në Konispol. Ishte bija e tretë e Mustafa Dalanit nga fisi i madh i Dalanenjëve.

Dalanenjtë në jug të Shqipërisë njiheshin nga të gjithë si një fis i hershëm konispolit që u gjendeshin pranë skamnorëve në nevojë më shpejt se vetes dhe të afërmve të tyre.

Për këtë, nga paraardhësit e mi kam dëgjuar një ndodhi shumë shenjuesei.

Gjatë përpunimit të ullinjve dhe nxjerrjes së vajit në lutruvitë e kohës Dalanenjtë bënin një veprim shumë human dhe simbolik.

Në krye, sapo niste të dilte currila e vajit, ata mbushnin enët e jetimëve dhe të atyre që s'kishin, pra të papërkrahurve e të varfërve Pas kësaj hidhin vaj në enët e tyre. Ky veprim dihej se përsëritej vit pas viti, ndaj dhe kur fisi i tyre nxirrte vajin, atje ndodheshin edhe jetimët dhe ata që s'kishin.

Në këtë mjedis njerëzish të drejtë dhe humanë u lind dhe u rrit Myzejenia, ndaj dhe gjithë jetën këtë sjellje pati në marrëdhënie me të tjerët.

Kur Myzejenia ishte rreth 10 vjeç arrestuan babain e saj.

Mbaroi shkollën 7 vjeçare dhe punoi që fëmijë në koperativë bujqësore. Ne vitin 1960 u martua me Ali Mulla. Bashkëshorti ishte nga Mullenjtë e Konispolit, fis i nderuar për fisnikëri e njerëzi.

Lindën katër fëmije. Petriti dhe Neta jetuan, ndërsa dy fëmijët e tjerë vajza nuk mundën të jetonin. Njëra vdiq në të gjashtat e Aliut, babait. Vajza tjeter binjake vdiq pas gjashtë muajsh.

Myzenia gëzoi vetëm shtatë vjetë martesë. Aliu ndërroi jetë ende i ri, në moshën 32 vjeç. Shkak u bënë vuajtjet e shumta që ky i ri kaloi kur iu arratis i ati në USA. Familjen e çuan në dy Interrnime: në Kamëz dhe në Cërrik. Që nga ajo moshë Myzejenia nuk pa më dite të mira. Vetëm vuajtje, vuajtje të mëdha.

Gjatë kohës së qëndrimit në Cërrik humbën dhe të ëmën e tyre, vajzen e vetme të Bedul Takës. (vijon)